Gọi tên cảm xúc

Nhiều cha mẹ từng thắc mắc: “Con khóc thì biết con buồn, con la hét thì biết con giận, vậy cần gì phải gọi tên cảm xúc?”

Thực ra, việc gọi tên cảm xúc chính là cách giúp trẻ biến mớ hỗn độn bên trong thành ngôn ngữ có thể hiểu được. Khi con biết nói: “Con đang buồn” thay vì chỉ khóc òa, hay “Con thấy lo lắng” thay vì bám riết lấy ba mẹ, đó là dấu hiệu con đã học được cách tự nhận diện thế giới cảm xúc của mình.

Giống như việc đặt tên cho đồ vật, gọi tên cảm xúc giúp con thấy rằng: “À, thì ra cái mình đang trải qua có tên, và nó hoàn toàn bình thường”.

Vì sao cần tập cho con gọi tên cảm xúc?

Theo khung Zones of Regulation (Kuypers, 2011), khi trẻ biết phân loại cảm xúc vào các “vùng màu” (xanh – bình tĩnh, vàng – lo lắng, đỏ – tức giận, xanh dương – buồn/kiệt sức), con sẽ dần hiểu được:

Cảm xúc không “tốt” hay “xấu”, mà chỉ là tín hiệu.
Khi cảm xúc thay đổi, con có thể chọn cách phản ứng khác nhau để tự điều chỉnh.

Từ đó, trẻ hiểu rằng cảm xúc sẽ thay đổi theo thời gian, điều quan trọng là cách mình phản ứng như thế nào. Khi nhận diện được “vùng màu” của mình và có sự đồng hành của người lớn, con không chỉ dễ bình tĩnh lại, mà còn học được từ cha mẹ cách phản ứng phù hợp hơn với cảm xúc lúc đó.

Bài tập đơn giản mỗi ngày để con nhận diện cảm xúc

Dùng gương và hình ảnh
Khi soi gương, hãy hỏi: “Con thấy khuôn mặt này đang thế nào? Vui hay buồn?”

Hoặc dùng bộ thẻ hình khuôn mặt cảm xúc để con chọn.
Kể chuyện cảm xúc
Khi đọc truyện, dừng lại và hỏi: “Nhân vật này đang trong vùng màu gì nhỉ? Con nghĩ bạn ấy đang cảm thấy như thế nào?”
“Nhật ký cảm xúc trong ngày”
Mỗi tối, cùng con vẽ hoặc chọn biểu tượng khuôn mặt để nói về cảm xúc nổi bật trong ngày.
Dùng màu sắc của Zones
Treo một bảng 4 màu trong nhà. Khi con đang tức giận, có thể chỉ vào ô đỏ, hoặc khi bình tĩnh thì chọn ô xanh lá.
Chia sẻ từ cha mẹ trước
Cha mẹ có thể làm gương: “Ba đang ở vùng vàng vì hơi lo về công việc, nhưng ba sẽ hít thở để quay lại vùng xanh”.

Khi con gọi tên được cảm xúc – con có thêm “chiếc bản đồ” để định hướng bản thân

Một đứa trẻ biết nói “Con đang giận, con cần nghỉ một chút” sẽ an toàn hơn nhiều so với một đứa trẻ chỉ phản ứng bộc phát mà chưa biết diễn đạt cảm xúc. Khi con tập được thói quen gọi tên cảm xúc, con không chỉ hiểu chính mình mà còn dần hình thành khả năng đồng cảm với mọi người xung quanh.

Cha mẹ chính là “người phiên dịch cảm xúc” đầu tiên của con. Hãy kiên nhẫn đồng hành, vì mỗi lần con gọi tên được một cảm xúc, cũng là lúc con tiến một bước dài trên hành trình tự chủ và trưởng thành.